jueves, 2 de julio de 2015

A BUBELA E O MAR

LEVO seráns atrapado nunha sinfonía de trinos. Tamén espertares, pero concéntrome máis cando o sol deixa de pelar, que ir case non se vai nestes días de azul perpetuo. Aguzo o oído para distinguir o son propio de cada paxaro. Pero está claro que non me deu Deus o don para captar as diferencias con suficiente finura, por iso me despisto, vou e veño detrás dun son, logo do outro, regreso ao primeiro, pérdome, paréceme que teño localizado o paspallás, que non é, alédome de pillar a carraca da pega, pero pérdoa cando intento distinguir se o que se impón é o da cotovía ou da laverca, cando o que reina é o do carrizo que se repite na súa alegría inxenua sen tregua. Quixera identificar entre tanto canto, coma se dos instrumentos da orquestra se tratase, o momento no que entran o xílgaro e o merlo, o asubío do ferreiro, a percusión seca do peto, o pipí do pimpín co seu redobre, o tritiritití do pardal ou o rular da rula. Un mar de voces, irtas unhas, monótonas e monocordes outras, tamén algunhas con reviravoltas e adornos, vaime enchendo os oídos de música harmónica, persistente, rítmica, fofa, nunha sinfonía inacabada por eterna, que a natureza regala aos sentidos por pouco abertos que estean.
Impónseme neste mar de trinos vespertinos, non sei o porqué, o bu-bu-bu da bubela coma unha martabela incansable. Fago por me ir ao canto do estorniño ou da calandra, con máis chispa, menos monótonos, pero de seguida volve a min o bu-bu-bu tenaz. Vaime adormecendo coma aquel canto da Armenteira que lle explicara a eternidade ao monxe. A min a bubela lévame ao mar. Vexo diante do acantilado un parella de namorados, a bruma ao lonxe escurece o horizonte, embaixo a escuma branca brinca de rocha en rocha estalando entre risos e medo. Cóllense da man. Ela mira ao lonxe. Aí pescaba meu pai, lembra melancólica mirando onde o mar escurece. Sempre que viña mandábame mensaxes: estou largando fronte á túa casa. Se aínda viñese pescar, preguntaríalle se lle pareces bo mozo para min. Pregúntalle, anímaa el. Xa o fixen, ri suave ela. O silencio mestúrase coa brisa que os acariña. Pasado un momento, o mozo atrévese a saber: que che dixo? O que supoñía: que véndome tan leda, faga o que eu queira, ben feito estará. E abrázanse os namorados mentres debaixo unha labarada branca de escuma arde de furia. E eu regreso ao son perseverante da bubela no atardecer atravesado de trinos.

MELANCÓLICO GOBERNADOR


            Escoitar ao gobernador do Banco de España sempre debera ser instrutivo se non fose tan melancólica a súa información, tan melancólico el. Certo que sobre a suba do  seu salario un 5,8% nunca opina nin vén a conto, xa sabemos que se trata do chocolate do loro, pedir explicación sobre tal aspecto é rozar o populismo máis barato, pero escoitándoo deberiamos sacar proveito para o futuro se non fose tan triste e tautolóxico. Neste caso, entre outras verdades, regalounos unha evidencia e unha  recomendación. A evidencia:  por propia dinámica demográfica, no futuro, as pensións non se poderán manter. A recomendación: convén, polo tanto, complementar cun aforro privado. Tamén non ilustrou con que a única forma de axuste da economía española foi o paro, que a razón da desigualdade radica no paro e que a maneira de combatela é anular o paro. Tres verdades encadeadas nunha que entende un neno da teta no tempo que respira e volve a chupar. Tamén se aledou do alto crecemento da economía española neste momento e que non debemos cantar vitoria porque o dólar e o petróleo poden frear a euforia. Como se ve, para alguén que conta con coñecementos especiais e asesores moi capacitados, revelacións bastante comprensibles, se cadra concorda Linde con John Alien Palos en que a vaguidade é a miúdo confundida coa profundidade; agradécese a concreción e claridade do señor gobernador, non nos quere embarullar nunha nebulosa ambigua, aínda non escapando da tristeza propia das súas mensaxes.
            Aceptada a evidencia de que as pensións a este ritmo non se poderán manter (xa se está facendo uso da caixa e non é difícil entender que de onde se saca, se non se mete, acábase) a gracia radica na recomendación: os españois deben, sendo previsores, axudarse con aforro privado. Aforro? Refírese o gobernador a aforrar cada mes para o complemento da pensión futura? A ver, sr. Linde, permítame que reflexione en alto con vostede: dime que os españois debemos aforrar para ir tendo un peto? Si. Entendín ben. O que non sei é como pensa ese señor que se pode aforrar sendo que o salario máis habitual dos habitantes deste país está arredor dos 15.550 euros ao ano, que o salario medio – e xa sabemos o que é medio- ronda os 22.000 (en Galicia non chega aos 20.000) e que no ano 2013 un 13 % de asalariados non chegaba aos 10.000 euros ano. Quixera ver ao sr. Linde aforrando para o futuro da súa pensión cun salario así. Creo que ao final temos que regresar á verdade trinitaria de que a economía axústase co paro, a desigualade medra co paro e a única maneira de solucionar a desigualdade é conseguindo eliminar o paro. Pero este trío infernal non parece fácil de solucionar, porque aínda medrando á estratosférica velocidade do 4% que tan orgullosos nos fai sentir a todos, empezando por Guindos, o presidente Rajoy e propio gobernador do Banco de España, o paro descende pero con melancolía. Unha melancolía ancorada na temporalidade, no turismo, na fraxilidade e nuns salarios que non permiten vivir dignamente para canto máis aforrar un céntimo. Eu agradezo sinceramente as recomendacións do alto funcionario Linde e non lle nego o seu fundamento, pero gustaríame saber cal é a súa proposta para resolver esta encrucillada.
            A non ser que a recomendación estea pensada para aqueles que teñen un nivel de ingresos semellantes aos del. Nese caso podía aforrar todo consello. Seguro que nin el nin ninguén do seu poder adquisitivo necesita que no Parlamento o gobernador do banco da nación lle diga como ha de previr os tempos duros da xubilación. Quen necesita saber a que aterse é a moioría que  cobran 15.550 euros anos ou os que nin traballo teñen. Para eses si cómpre unha saída e parece que non está na man de tan alto experto ofrecela de momento. Saír do paro, si. Esa parece a solución na que confiar. O malo é que se está vendendo unha feble recuperación, despois do desastre, agarrada a unha saída melancólica do paro. Esta modesta melloría económica, por máis que tódolos manipuladores se empeñen en convertela en éxito, non dá para aforrar.

            Resumindo: que a melancolía envólvenos. Contamos con salarios melancólicos, recuperacións melancólicas, expectativas melancólicas. Se a saída do paro é enganosa, os salarios maioritarios mínimos e os prognósticos sobre o mantemento das pensións se volven negras, xa me dirán que nos queda ademais da melancolía. Se polo menos o señor Linde mostrase outra maneira de comunicar máis leda e optimista, aínda cabería o engano de nos convencer de que algo bo nos espera. Pero cando tamén a súa comunicación, en contra do seu salario, é triste e melancólica de cheo, por máis que nos diga que aforremos e que medramos máis do esperado, o que nos agarda non parece que sexa nada fóra dun futuro melancólico.

domingo, 21 de junio de 2015

MERA ILUSIÓN

AMAR é onde di o último libro de poemas de Joan Margarit. Onde e talvez cando. Todos temos dereito a pretender un cambio de vida, o que resulta máis inxenuo é querer cambiar de idade. Pero como a vida se afunde na vulgaridade e na ilusión, confundimos cambiar de vida con cambiar de idade, equivocamos onde con cando, arriscamos na fin coma se estiveramos no comezo. Pero así é vivir e ninguén, por culto, experimentado, viaxado e triunfador que sexa, escapa ás tentacións da vulgaridade e da ilusión.
Dende os dezaseis anos, aínda sen nunca coincidir con el, coñezo a Vargas Llosa coma se foramos compañeiros de adolescencia no internado Leoncio Prado. Tiven tempo, seguindo a súa vida e obra, para comprender algunhas claves da repercusión dunha na outra, algo que soe ser frecuente en case todos os creadores. Que nestes días a vida persoal de quen escribiu La tía Julia y el escribidor sexa a noticia rosa por excelencia non me pasou desapercibida, como probablemente a case ninguén que me lea, está claro que nunca nos sobra distracción. Por suposto que o que se comenta non deixa de ser asunto privado e non merecería nin unha triste liña se non fose porque sabemos que nada é banal para a intelixencia e capacidade creativa do escritor de Arequipa. Unha das súas ideas base insiste en que o mundo foi, é e será unha porcallada tal e como nos ensinou Discépolo no seu tango, pero que para iso contamos coa literatura: coa súa capacidade de transformar a realidade, de atrapala e mellorala, rebelarnos contra esa vulgaridade e fracaso permanente por medio das palabras e da construción de mundos que nos melloran. A súa fe na literatura impulsouno durante a vida a machicar a realidade ata regalárnola nun mundo con vida propia amasado cos materiais da incompleta e irrespirable realidade. Quen pretende reinventar o mundo vese se cadra obrigado a reinventarse tamén el mesmo. Non nos importa a súa elección de como reinventarse, pero si o que poida repercutir nas próximas creacións. Margarit vai á esencia: "La vida se hunde en la vulgaridad/y en la mera ilusión. En la vulgaridad/por no haberla arriesgado en los comienzos./En la mera ilusión/por arriesgarse de una forma/desesperada al acercarse el fin". Llosa conviviu co risco dende os comezos para manter a raia a vulgaridade, pero co que non pode, igual que un caquera ao intentar ensanchar o tempo, é coa mera ilusión.

O FRACASO DA RENDA BÁSICA

            Non é que andemos cerca do templo a Apolo Licio nin que sexamos todos aristotélicos, pero por pasear que non sexa. Gracias en boa medida aos cartos chegados de Europa, rara será a cidade ou vila, de costa e de montaña, que non conte cun paseo magnífico á beira do mar ou dun río por onde persoas de toda condición combatemos colesterol, ansiedades varias, preguizas ou indolencias guiados polos consellos saudables máis de moda. Sendo tantos os que recorremos aos beneficios de tal práctica, non é estraño que na peripatética práctica non atopemos con  coñecidos, algún mesmo case esquecido como me aconteceu nun destes días. Estudaramos xuntos en anos de adolescencia pero logo perdinlle a vista coma a tantos outros, mais ao recoñecernos coincidimos nese punto do pasado onde parece que todo quedou inmóbil, fraguado nunha pasta carente de emoción pero nítido.    Postos ao día da situación de cada quen, descubrín axiña que el, máis novo, pasaba por momento laboral complicado. Despois de anos en varias empresas, quedara hai xa máis de tres en paro e agora, sen cobro de ningún tipo, resistía entre algodóns familiares como boamente podía. Non quixen saber máis e el considerou que cos indicios aportados chegábame para  entender. E por se non me quedaba claro, resumiu: “Xa sabes: somos moitos os que sufrimos deste mal, o que pasa é que non nos queren ver”.
            Nos comezos da crise apareceu con forza nos medios o economista Niño Becerra. Polas declaracións apocalípticas que facía desconfiei do seu rigor, pero preocupeime de contrastar as súas predicións cos feitos, o que me levou a considerar que non é tan falabarato e que fundamenta bastante as súas análises. Nunha última entrevista que lle leo ataca directo á situación que de maneira concreta me tropecei no paseo co excompañeiro: existe un terzo da poboación que a cada paso é máis ignorado, ao que non queremos ver, ao que nos custa aceptar que para el non hai solución. Mantén o catedrático que no cambio tan profundo ao que chegamos, pensar en volver a tempos pasados é unha ilusión. Vivimos nun cambio  sistémico tan profundo que pensar en volver a modelos produtivos anteriores, ao crédito que nos permitiu endebedarnos e aspirar a un paro do 7% que para España case supoñía pleno emprego, é unha ilusión ou un engano político para ir ganando tempo. Recorre el á clasificación dos tres terzos: un, o máis favorecido, que vive ben, nin se decata da situación; outro, máis tocado, que de maneira precaria, inestable, mal remunerado, inseguro, vai resistindo; e un terceiro, sen posibilidades de recuperación, perdido, para o que só queda unha solución: a renda básica.
            E esta é a grande vergonza. Este terzo irrecuperable. Por iso a renda básica é tan mala de aceptar. Nin os que arrincaban con ela nos dentes se atreveron a promocionala e defendela. Facelo é tanto como aceptar que este sistema se rende e recoñece que non conta con medidas que fagan posible a recuperación dun terzo da poboación. Admitir tal fracaso non é doado para ninguén, equivale a dar por feito que un terzo é inútil, que nada pinta nesta sociedade, que carece do moitivo mínimo para loitar. Dáselle unha saída artificial: posto que carecemos de oportunidades para un grupo de poboación que non poderá escapar da pobreza, deámoslles unha renda básica para que non creen problemas e poidamos permitirnos seguir ignorándoos. Sería a aceptación do fracaso.Non sabemos o que tardaremos en aceptalo, pero todo indica que non quedará outra en canto os apoios familiares non resistan e os datos de exclusión non se poidan camuflar. 

            Me parece que foi Obama quen dixo: Aceptaremos unha economía na que só a uns poucos lles vai espectacularmente ben ou comprometémonos con unha que xera mellores ingresos e oportunidades para todos aqueles que se esforzan? Co avance tecnolóxico, cunha perspectiva laboral só viable para os que aporten grande valor engadido, cunha necesidade máis evidente de alta e renovada formación para se manter en activo e con exemplos coma o do gobernador do Banco de España solicitando abaratamentos no despido e concedéndose unha suba do 5,8% no seu desproporcionado salario, todo parece indicar que a economía que se impón é a que lle vai espectacularmente a uns poucos. Ocúltase esa que debera xerar  mellores ingresos e oportunidades para os que se esforzan. Para o terzo que pretendemos ignorar, aqueles que xa nin con azos contan para se esforzar, a ver o que tardamos en recoñecer que a única saída que nos queda  é admitir e aplicar  o fracaso da renda básica.

MEDO Á DECEPCIÓN

NON é privativo da esquerda. Que lle pregunten a moitos votantes ilusionados que lle deron a maioría absoluta ao PP. Salvo aqueles que veñen ao mundo sen sentido crítico de fábrica, calquera pode reaccionar frustrado, desencantado ou irado diante de tantas promesas esnaquizadas. Eran moitos os que agardaban que co seu voto se reducisen impostos, se liberalizase negociar, desaparecesen estruturas políticas obsoletas e inútiles, morrese de raíz a corrupción. E pouco ou nada do esperado se cumpriu. Padecer a suba de impostos á que nos someteu o goberno que levaba no seu ADN a baixada como salvación non é doado de soportar. Co que o desencanto e a rabecha leváronnos a onde estamos.
Cambiaron as tornas. Hoxe constituiranse gobernos con forzas que levantaron unha marea de ilusión. Son moitos os que depositaron os seus votos coa fe de que algo mude, de que un estilo diferente de facer política se instale no gobernar máis achegado. Veremos que ocorre. Como o escepticismo é filosofía que non se dá mal por estes lares, moitos prognostican un fracaso estrepitoso naqueles concellos nos que os acordos entre forzas novas se impuxeron ao vello coñecido.
Circulan ditos e sospeitas de que entre os novos xestores predominan a inexperiencia, a inxenuidade e a fantasía, algo que non cadra co pragmatismo e a rudeza da negociación diaria dos asuntos de todos. Abundan os agoireiros que xa teñen diante dos ollos a desfeita á que nos levarán estes populistas inexpertos. Sobre todo inexpertos, nada curtidos na xestión, coma se os que se van deran mostras dunhas destrezas maiúsculas, agás que entendamos que favorecerse da corrupción máis vergonzosa, permitila ou alentala sexan méritos de excepción.
Pero así somos: tememos e trememos diante do cambio, parece que o coñecido garante unha continuidade benéfica, coma se probar con novos intentos nos condenase a acabar queimados. En algo se baseará este temor tan asentado do malo coñecido polo bo por coñecer, pero non deberiamos esquecer que, aínda que só sexa por remover, intimidar ou espertar ao cómodo e durmido na inercia do poder podre, probar cambios é saudable.
A democracia goza desta grande virtude dentro das súas enormes imperfeccións: quen vende fume e simplezas, engana ou seduce con sofismas, perde o crédito e acaba por perder. Non deberían esquecelo os que pretendan evitar as consecuencias da decepción.

BUSH, EXPERTO EN GOETHE

BUSH E máis eu somos amigos de hai pouco por motivos que non veñen ao caso. Vai vello, non oe nin ve ben, pero conserva a elegancia e gracia da mocidade pegada ao seu sedoso cabelo dourado. Dorme moito e pide mimos sen taxa a cada paso. Vive coma un rei. Non lle falta de nada. Moitos cristiás perderían a fe por contar coa súa calidade de vida: temperatura ideal, comida exquisita, entorno paradisíaco, atención e cariño a canadas. Non sei aínda ben por que lle puxeron o nome, pero non importa, el acéptao con humildade e responde na medida que pode a tódalas atencións que recibe. Só lle falta falar. Nestes días que compartimos xardín apégase a min coma se foramos amigos de vello e acompáñame cunha fidelidade e tenrura mansa que non sería de ben nacido se non a soubese apreciar.

Como aos dous nos gusta a paz e serenidade da mañá, por iso escollemos o lugar máis recollido do xardín, aquel onde o vento non zoa e o sol non magoa, coincidindo moitas horas xuntos, el durmindo, soñando, cun roncar apagado, suspirando, espertando de vez en cando para se achegar e me dicir: a ver, home, deixa de ler e dáme un cariño. Eu doullo acompasando o remoer das últimas frases lidas cos movementos da man fregando o seu pescozo de la. Agradéceme tanto o cariño poñendo olliños de contente que non me queda outra que contarlle sobre que vai o libro e o que vou sacando del.

Coincide nesta ocasión que me pilla lendo a biografía de Goethe de Rüdiger Safranski e son moitas as cousas que Bush está aprendendo en breves parlamentos que me escoita con atención esmerada. Mentres o sitúo historicamente e lle vou dando as primeiras noticias do protagonista, desa vida de arte na que o xenio quixo converter o seu vivir, acórdanme algúns deses momentos únicos e escasos nos que durante a etapa de profesor conseguín atraer a atención dos estudantes coma se fora un ilusionista. Imaxes de ollos curiosos cravados nas palabras que os atravesan coma espadas indoloras. Esa mirada devota de quen descobre algo que non imaxinaba, que merece a pena, que o achega ao descubrimento por sorpresa ao á beleza. Así me mira Bush: interesado, sen pestanexar, coma se de verdade canto lle conto significase algo nestes últimos anos da súa vida plácida que para si quixeran moitos humanos.

Nas reflexións primeiras, para non cargalo en exceso, logro que repare nos cimentos de toda biografía: o fundamento familiar que condiciona o proxecto vital. Ese pai relevante social e economicamente que, sen chegar a aristócrata, transmite a fortaleza material e o seu aprecio polo dereito, a arte, a arquitectura; esa nai admiradora e dadora de confianza, de seguridade plena, aínda sen andar constantemente enriba del, que lle garante coa súa clara elección como favorito o seu sentimento de conquista e vitoria. Son de indiscutible importancia este piares da infancia, coméntolle a Bush, pero non tanto coma para caer en certas tendencias excesivas por buscar causalidade psicolóxica na infancia de canto se logra. Non abusa Safranski desta moda tendenciosa en cargar sen taxa nos anos infantís virtudes ou defectos do futuro. Hoxe téndese con lixeireza a buscar nos anos primeiros e relacións familiares as causas de cada fracaso, conduta irresponsable ou éxito aclamado, cando non resulta tan evidente a relación causa efecto. Talvez polo peso simplista da popularización das ideas de Freud se chegou a esta desproporcionada visión. Por iso, explícolle a Bush, gústame a sobriedade coa que aborda o biógrafo este aspecto do creador alemán: as relacións familiares condicionan aspectos da personalidade, pero non crean un xenio.

Mais como percibo que se cansa, modifícolle a información. Imos co mozo estudante a Leipzeig, cidade de músicas celestiais, de arquitectura rica e moderna, para acompañar no fracaso primeiro a un xenio futuro. Eses anos nos que a vida regalada (700 florins lle pode proporcionar o pai ao mes, algo que poucos artesáns cualificados podían ganar en todo o ano) tropeza coa escasa atracción do dereito, probablemente co rexeite que sempre causa estudar por dar gusto aos pais, non pola vocación propia. E comparto co can unha hipótese que tamén en Goethe se me presenta despois de ter observado a vida de grandes escritores e científicos: a coincidencia de padecer moitos meses de cama na xuventude por enfermidade. Esas pleuresías, afeccións ao pulmón, accidentes varios que reteñen na cama a adolescentes ou mozos, acaban por condicionar o futuro, non sei se polas lecturas elixidas, polo tempo de reflexión ou polo contratempo que supón a inactividade e atencións de enfermo en época na que prima a actividade física e relacións sociais. Consúltolle a Bush se lle parece lúcida a hipótese e di coa cabeza que si, o que me anima a consultarlle canta idea se me ocorra, ás veces gústanos que nos acepten de maneira tan pouco crítica. De tódolos xeitos, en canto lle propoño que afondemos na relación do xenio coas mulleres, como el entende o amor e os celos, o ánimo de Bush medra que dá xenio. Isto faime pensar que o podo converter no can que máis sabe sobre Goethe en toda a comarca. O que non é pouco.

jueves, 11 de junio de 2015

ELOXIO Á INICIATIVA

PARABÉNS para os defensores dos débiles e dos que padecen inxustiza. Non lles negarei nunca o que achegan á comunidade co seu ollo atento a canto atropelo se comete contra os que sofren. Pero se cadra convén que cantos aguzan a mirada para denunciar tanto abuso e desprezo non esquezan os perigos do "pobrismo" para dicilo coma Antonio Escohotado. O sermón da montaña non deixa de ser un canto fermosísimo de consolo para os humildes e pobres, pero pode conducir a unha visión raquítica e resentida do progreso. Aspirar a derrotar desigualdades vergonzosas non nos debería cegar sobre os valores da propiedade, do comercio, da iniciativa, da innovación, da ambición e do traballo. Con ser o capitalismo un sistema no que os cobizosos e desaprensivos atopan un humus inigualable, non deixa de ser, de momento, o máis favorecedor para un aumento indiscutible da calidade de vida. Non se coñece ao longo da historia sociedade na que a organización social beneficiase máis e a máis xente. Por iso vivimos no paradoxo: repúgnanos a desigualdade e abusos que produce, pero, ao mesmo tempo, admitimos que ningún outro sistema proporcionou tantas melloras.
Como consecuencia desta tensión, os situados nos extremos adoitan acaparar os argumentos na defensa ou ataque. Os primeiros, insolentes e agresivos, eloxian sen matices a voracidade do sistema. Ignoran os efectos secundarios do mercado sen regulación, o darwinismo social máis feroz, ridiculizando incluso ao débil; non admiten máis razón para o mérito que o traballo e valía propios; rinse de toda intervención destinada á igualdade de oportunidades ou á sostenibilidade do planeta. Os segundos, cegos e resentidos ou simplemente inxenuos, soñan cun mundo colaborador e de iguais nos que a competencia, a iniciativa e a innovación parecese que só axudasen aos desaprensivos e agresivos; no que vivir ben non correlacionase coa loita entusiasta e competitiva nin por tirar da invención e do negocio. Nesta dialéctica, nesta vixilancia mutua, danse con frecuencia sínteses de cesión necesaria, outros enfrontamentos que supoñen retroceso e comezar de novo. Aos primeiros non lles sobra unha dose de rendible piedade, aos segundos de realismo crítico. Se a cobiza se fai señora, os perigos están á vista. Se o "pobrismo" anula as leis do negocio, o comercio e a liberdade, estaremos a piques de frear as bases do avance científico e económico que a tantos beneficia.