lunes, 21 de julio de 2014

DUELO AO SOL


No carozo do verán, cando o sol máis peta, antes de que “a casta” política nos deleite coas súas novidades de vacacións (pantalón de deporte, carreira ao trote), os intelectuais cítanse con manifestos coma nun duelo dos da infancia, naqueles nos que, ao sol, entre po e soidade, os dous máis rápidos do oeste se dispoñen, fronte a fronte, a ver quen dispara máis rápido. Quen primeiro disparou, pero ao parecer só enrabechando aos contrarios, foron os “Libres e iguales”, con Mario Vargas Llosa á cabeza. Mais de inmediato os “federalistas”, con varios escritores como estrelas, ademais de catedráticos e xornalistas ligados ao xornal “El País”, disparan con pólvora mollada porque ao final, xa o verán, todos marcharán de vacacións e Más, o máis pillo da redonda, seguirá coa súa ameaza de roubo de cabalos, prender lume ás facendas de quen non se ateña aos seus caprichos e mandando sen lei.
Ao parecer este duelo de manifestos arrincou porque Rajoy e Mas van falar. Temen os comandados por Vargas Llosa (queira ou non é el o máis visible do grupo, fose ou non quen impulsou o escrito) que o encontro sirva, coma en negociacións anteriores, para que a chantaxe do medrado Mas acurrale a Rajoy sen saída, a non ser concederlle un privilexio económico coma o dos vascos e das vascas, algo que, sen dúbida, vai contra a igualdade e a solidariedade de todos os cidadáns que en 1978 comezaron a aventura dunha España democrática. Pretenden, ademais, dar acollida e consolo a aqueles cidadáns de Cataluña que, por non ser secesionistas, se poden sentir illados e sós. Os Almudena Grandes, Montero, Caballero Bonald, Ontiveros, e outros ( aquí ninguén alcanza a talla dun Vargas Llosa para ser o “chico ou chica” da película) avogan por unha España que renove as autonomías nun federalismo europeo no que a lealdade e a cooperación recíprocas sexan as bases dunha convivencia solidaria e sen prexuízo dunhas comunidades contra outras. 
Lin os dos manifestos con detalle e os dous me gustan. Parécenme complementarios. Hai tempo que veño escribindo de acordo co diagnóstico dos asinantes de “Libres e iguales”: “El nacionalismo antepone la identidad a la ciudadanía, los derechos míticos de un territorio a los derechos de las personas, el egoísmo a la solidaridad.” E manteño que durante todos os anos de democracia, con métodos arteiros, os nacionalismos ricos, manobraron con tácticas opacas para conseguir privilexios a costa da soberanía do resto dos cidadáns de España. Certo que as propostas deste manifesto aparentan máis pechadas e belixerantes, intransixentes incluso, asentándose na actual Constitución, pero non me parecen tan inmóbiles coma para non aceptar cambios sempre e cando se garantisen as condicións que o manifesto dos federalistas esixen. Porque cun talante menos ríxido, o segundo manifesto por orde de aparición, aínda propoñendo un cambio centrado na autonomía lexislativa nunha cámara territorial e nun federalismo con dirección Europa, encárgase de aclarar que esa transformación haberá de contar con “una financiación justa y equilibrada, basada en los principios de igualdad de derechos de los ciudadanos, de solidaridad entre los territorios y de ordinalidad, en el sentido de que ninguna comunidad se emprobrezca por causa de la referida solidaridad”. Ao final, complementarios. Talvez aos segundos nos lle guste a contundencia e claridade do diagnóstico dos primeiros, e aos primeiros a aparencia de docilidade dos segundos, pero no fondo están dicindo o mesmo: a aventura do secesionismo sería unha desgraza para España; non se debe permitir que dure máis esta inestabilidade territorial que a algúns tantos privilexios lles está regalando; debemos, seguindo os pasos constitucionais, lograr un equilibrio e solidariedade entre todas as comunidades de España, respectando, coma xa se fai, as peculiaridades de cada unha; e convén alentar á cidadanía para que reflexione a fondo sobre a gravidade do enredo que algúns alimentan con boa dose de populismo. 
O duelo ao sol, ao remate, non está entre manifestos nos que os seus impulsores  poderían terse reunido para sacar un conxunto, limando asperezas dun e aguilloando o morno do outro, senón no desafío groseiro e pasado de ton ao que a “casta” política catalá lle lanza ao resto dos cidadáns españois. Din os contrarios ao estilo de “Libres e iguais” que agocha outro estilo de nacionalismo español e que con tal contundencia só se logrará que os cataláns aumenten o seu descontento, atopándonos moi pronto con resultados democráticos que apoien aos máis claramente secesionistas. Non entendo tales argumentos cando xa comprobamos a onde se chega pola vía da concesión á defensiva. Se cadra o que necesitan moitos cataláns é escoitar outras voces, por cruas que soen, para saber onde os poden levar quen lles enchen a cabeza de paxaros. Sexa como sexa, este duelo ao sol (sen pistolas, que son para enredos de nenos ou películas), debería reunir a libres e iguais xunto cos federalistas transformadores nun gran fronte que lograse convencer  a tódolos cidadáns que xuntos e solidarios nos iría moito mellor. 


PUBLICADO EN DIARIO DE PONTEVEDRA

OBRAS SON AMORES


ATEMORIZADA a clase política polo fino diagnóstico de Pablo Iglesias, deu en mallar nel conseguindo que medre coma leite no lume. Chegou ao colmo o desexo de aniquilación cando nun programa de televisión se invitou a un experto en linguaxe xestual para detectar a agresividade nese modo de ensinar os dentes e o perigo de entrar na Moncloa con kalashnikov no seu malicioso e retorto pensamento, que se deducía de como pregaba o cello ao falar. En fin, un despropósito tan groseiro que a ninguén se lle escapa o afán por destruír un bo comunicador que contactou co descontento dun enorme número de cidadáns que están dispostos a probar o imposible visto que o posible vai sempre contra deles.
Por suposto que o programa deste Podemos tan de moda é unha utopía, unha receita de remedios populistas que só pode entusiasmar aos máis necesitados de consolo, polo que se ve, bastantes. Pero que programa non vende fume? Que saibamos, agás o aborto, nada do dito no do PP se cumpriu. E os seus votantes non se senten estúpidos nin bobos por telos votado. A realidade tronza nos programas con tal facilidade que xa o profesor Tierno Galván se atrevera a dicir que non eran máis ca unha enumeración de mentiras máis ou menos piadosas. Que pretender non pagar a débeda, garantir un salario mínimo, retirarse aos sesenta anos e outras grazas que o programa de Podemos nos ensina son irrealizables, sábeo mellor ca ninguén Pablo Iglesias. Pero o que parece tamén saber é que partindo dese soño se pode ir pouco a pouco sumando o apoio para que logo a realidade poña cada desexo no seu lugar. O que ensinan e ben, perfectamente coñecedores dos novos tempos, son as direccións que a un bo número de cidadáns lles chaman. É un desexo a alcanzar. Outro galo cantaría se as posibilidades de acceder ao poder estivesen cerca. Isto non deixa de ser o inicio dunha longa marcha que agardamos non remate coma a de Mao. Pero o que si parece claro é que, polo momento, pretenden demostrar que obras son amores. Xa están planificando como distribuír os cartos que sobrarán de conformarse con salarios dignos. Unha medida populista, demagóxica, o que queiran, pero que leva no fondo a mensaxe clara: cumprimos o que prometemos, non seremos coma os Pujol que amasan millóns a costa da política, viviremos dignamente e iremos detrás do faro da igualdade. Atentos, que diría Miguel A. Aguilar.

PUBLICADO EN EL CORREO GALLEGO

martes, 15 de julio de 2014

COMER A SHAKESPEARE


EN non máis de trinta anos o sistema de aprendizaxe cambiará radicalmente. Ninguén necesitará ler en ningún soporte. Todo poderemos comelo. Si. Comer unha píldora coa información que desexemos e esta correrá polo noso sangue ata apropiarnos dela por completo. Isto é o que predí Nicholas Negroponte e para el non ofrece a menor dúbida, máis, di seguro, fortalecido porque todo canto vén predicindo de dez en dez anos cúmprese ao pé da letra. Se así fose, a píldora de información comida, unha vez no torrente sanguíneo chegaría ao cerebro onde se iría apousentando nos lugares debidos para así quedar dentro de nós. Que guapo, estarán pensando moitos dos meus exalumnos.
Nin que dicir cabe que un servidor non lle nega a predición a Negroponte nin a ninguén. O futuro sempre foi sombra difícil de penetrar e por máis que algúns manexen datos que lles permitan arriscarse, complexo será adiviñar asuntos de tanta transcendencia. Máxime á velocidade coa que está cambiando todo. Certamente é máis ca un milagre ver o que con internet cambiou o mundo en tan poucos anos. Non serei tan escéptico coma para negar categoricamente que algún día poderemos comer a información. En calquera caso, o que si me parece bastante probable é que eu non poida experimentalo, polo que non me vai quedar máis remedio que seguir lendo, en papel ou soporte dixital, aquelo que me apeteza coñecer ou aprender. Pero na hipótese de que tal prodixio se adiantase e chegasen as píldoras moito antes do que Negroponte prognostica, ando a darlle voltas a cal sería a primeira que mercaría. Unha decisión nada banal. Porque supoño que tampouco podería un indixestarse de pastillas do coñecemento sen freo. Algún cólico se produciría se un mete entre peito e lombo a Homero, Virxilio, Platón, Sócrates e Aristóteles pola mañá, e pola tarde Descartes, Hume, Locke, Hobbes e Spinoza. E canto máis non sufrirían aparato dixestivo e veas se ao día seguinte lle empaquetamos un xantar con Tolstoi e Dostoievski, e para cear Proust. Non creo que se puidese pechar ollo acabando o día con Guerra e Paz, Crime e Castigo e En busca do Tempo perdido buscando a un tempo apousento no cerebro. Por iso sospeito que habería que andar con tino, comer moderadamente, co que eu, se hai sorte e dou pillado tal milagre, xa teño decidido que o primeiro que me comerei será a Shakespeare completo. Logo xa iría vendo.

PUBLICADO EN EL CORREO GALLEGO

FILGUEIRA TRINCHADO NA MESA


Á Mesa pola Normalización Lingüística non lle gustou nada que a Real Academia Galega elixise como homenaxeado para o días das próximas Letras Galegas a Filgueira Valderde. O seu descontento susténtase na actividade política durante o franquismo do futuro homenaxeado, chegando a dicir textualmente que «dedicar alegremente o 2015 a unha persoa coa súa traxectoria é un insulto a todas as persoas que nas peores circunstancias imaxinábeis fixeron todo o posíbel para dignificar a lingua galega, pagando mesmo a súa actividade a favor do noso país e da nosa lingua coa prisión, o exilio ou a morte e é xa que logo, un insulto tamén para as persoas que hoxe seguimos a traballar para que a lingua galega recupere os espazos que lle foron roubados». Como ven, palabras maiores. En resume, para a Mesa, Filgueira foi un aniquilador da cultura e lingua galegas. Sen tanta dureza, pero tamén decepcionado pola falta de unanimidade e por lle parecer improcedente, o alcalde Lores coincide en que é un erro a elección do pontevedrés e adianta que institucionalmente xa indicarán se colaboran ou non en tal efeméride.
Que Filgueira foi alcalde de Pontevedra en época franquista é un feito. E que a colaboración con aquel réxime non se pode ocultar, tampouco. Aínda así, é isto razón suficiente para negar o pulo e a vitalidade que regalou á cultura galega? Porque o ‘vello profesor’, ademais de alcalde en época triste, foi animador na mesma época da creación de institucións que rescataron a cultura galega do esquecemento. A Sociedade Arqueolóxica, o Seminario de Estudos Galegos e as súas investigacións sobre a lingua teñen peso de sobra para merecer o seu estudo, recordo e elevación ao Parnaso da cultura galega. Máis aínda para Pontevedra, cidade á que estivo ligado en tódalas facetas culturais e, sobre todo, pola inmenso legado que lle deixou ao ser o máximo impulsor dun tesouro que se cadra, entre fumes de celulosa e fotos á beira de Franco (cantos naquela época non tiveron máis remedio que fotografarse con el de fondo!), non se valora na súa xusta medida: o museo. 
Sen desmerecer toda a erudición e escritos da próxima personalidade das Letras Galegas, paréceme que Galicia e en especial Pontevedra deberían aproveitar este ano para facer aínda máis visible a grande obra por el cimentada. Que unha cidade coma Pontevedra conte cun museo de tal categoría non é doado. Desde os anos corenta ata o oitenta e seis o profesor Filgueira, afianzando o comezado por Casto Sampedro e Álvarez Limeses, apuxou para levantar e mellorar un museo que hoxe, grazas á continuidade que sabe manter o seu discípulo Carlos Valle, é unha envexa para calquera cidade do país do tamaño de Pontevedra. O empeño na procura de mecenas, na colaboración con investigadores e coleccionistas, converte o que parecía un museo provincial nun de carácter universal no que conviven xoias como o Tesouro de Agolada como pequenas pezas exipcias ou romanas. Varios edificios emblemáticos da cidade conteñen unha variedade e riqueza universais que posiblemente non se valoren todo o que merecen. Pois na consolidación deste tesouro, entre outros méritos, puxo o profesor Filgueira Valverde un esforzo impagable, polo que, aínda que só iso fixese, merecería a homenaxe que a Real Academia decidiu dedicarlle o ano próximo. 
Entendo a dificultade que supón aceptar a valía dunha personalidade desta categoría con determinados erros debidos a unhas 
circunstancias históricas moi malas de comprender desde este momento. Pero é un vello problema no que non debemos caer nin deixarnos enredar. Non podemos restar o mérito literario a ‘Viaje al fin de la noche’ porque Céline fose un impresentable en determinados aspecto da súa conduta; a ninguén se lle ocorrería eliminar a Tolstoi da nómina dos autores máis grandes do universo por dedicar os últimos anos da súa vida a unha pseudorrelixión inxenua e aloucada; sería unha bobada desprestixiar ao autor de ‘Los gozos y las sombras’ polas súas necesidades vitais de coquetear co réxime de Franco; ou non digamos anular de entre os mellores escritores do século XX a Álvaro Cunqueiro polo mesmo; ou, en fin, deixar de recoñecer que Borges é un xenio da literatura universal por algunhas manifestacións políticas que non entran dentro do correcto nin do sensato. Esa visión tan absoluta xulgando o pasado dun escritor, pensador ou intelectual nunca empequenecen a grandeza da súa obra. De Heidegger podemos sospeitar o que queiramos sobre os seus tratos co nacionalsocialismo ou co pouco cabaleiro que puido ser con Hanna Arend, pero iso nunca invalidará a súa fina análise filosófica en ‘Tiempo y ser’. De don Xosé Filgueira Valverde poderán manterse as sospeitas que se queiran durante os anos de alcaldía na época franquista, pero ninguén pode dubidar de que é un digno merecedor de ser homenaxeado no día das Letras Galegas. E paréceme desproporcionado como algúns o trinchan sen piedade na súa mesa. 


PUBLICADO EN DIARIO DE PONTEVEDRA

sábado, 5 de julio de 2014

AUGA DE MUNIELLOS




MUNIELLOS




NIN FLORES NIN MEL


NA casa de meus pais tiñan tres covos que producían un mel escuro e saboroso de baixa montaña. As abellas andaban ó néctar de mil flores, eucaliptos e castaños producindo litros suficientes para toda a familia e aínda para regalar. Meu irmán é o apicultor. Polo outono todos colaborabamos na elaboración do mel puro, sen máis arte que protexerte para que as abellas, ao lles encher o covo de fume, non picasen, cotar con coitelo quente a cera dos paneis, derretelo no xiro veloz do bidón e deixalo logo no recipiente de filtrado á beira do lume para, unha vez lenta e naturalmente limpo, transvasalo aos botes no que se gardaba. Hai tres anos dous covos quedaron sen abellas. Este ano o que resistía tamén acabou por quedar baleiro. Agora a cortiza segue á beira do valo en espera de que outras abellas volvan, pero non sabemos cando. Ninguén lle atopa explicación.
O problema da desaparición das abellas é grave. Non só porque se perde o mel senón porque a falta de polinización repercute de maneira seria no equilibrio do medio. Pensábase que esta función poderían suplila abellóns e avespas, pero é que tamén estes faltan. A causa, como soe ocorrer na maioría dos grandes problemas, dise que é debida a múltiples factores, pero por máis que as fábricas químicas conten con medios e expertos para nos convencer do contrario, todo fai pensar que os insecticidas e os herbicidas teñen moito que ver nas causas deste desequilibrio. Tanto Bayer coma Basf insisten en que non é debido aos produtos químicos polo que as abellas sofren este andazo, pero moi estraño parece que en canto o uso ou abuso sulfatado químico aumenta os himenópteros desaparecen. Raro mundo este que avanza con tantos adiantos para eliminar pragas ao tempo que os seus efectos eliminan procesos que dende sempre seguiron o seu curso sen maiores atrancos. Dá a impresión de que nos esforzamos, investigamos, inventamos para mellorar a calidade dos produtos e producir en maior cantidade ao tempo que imos aniquilando procesos naturais que durante séculos nos serviron e nos deron vida. Perigosa este bucle: sulfatamos os campos con química para mellorar e a un tempo matamos o que a natureza por si producía. Desexo que os investigadores descubran canto antes a causa principal desta desfeita, pois coincidirán comigo que mal imos nun mundo onde a este paso quedaremos sen flores e sen mel.

PUBLICADO EN EL CORREO GALLEGO