OBRAS SON AMORES

ATEMORIZADA a clase política polo fino diagnóstico de Pablo Iglesias, deu en mallar nel conseguindo que medre coma leite no lume. Chegou ao colmo o desexo de aniquilación cando nun programa de televisión se invitou a un experto en linguaxe xestual para detectar a agresividade nese modo de ensinar os dentes e o perigo de entrar na Moncloa con kalashnikov no seu malicioso e retorto pensamento, que se deducía de como pregaba o cello ao falar. En fin, un despropósito tan groseiro que a ninguén se lle escapa o afán por destruír un bo comunicador que contactou co descontento dun enorme número de cidadáns que están dispostos a probar o imposible visto que o posible vai sempre contra deles.

Por suposto que o programa deste Podemos tan de moda é unha utopía, unha receita de remedios populistas que só pode entusiasmar aos máis necesitados de consolo, polo que se ve, bastantes. Pero que programa non vende fume? Que saibamos, agás o aborto, nada do dito no do PP se cumpriu. E os seus votantes non se senten estúpidos nin bobos por telos votado. A realidade tronza nos programas con tal facilidade que xa o profesor Tierno Galván se atrevera a dicir que non eran máis ca unha enumeración de mentiras máis ou menos piadosas. Que pretender non pagar a débeda, garantir un salario mínimo, retirarse aos sesenta anos e outras grazas que o programa de Podemos nos ensina son irrealizables, sábeo mellor ca ninguén Pablo Iglesias. Pero o que parece tamén saber é que partindo dese soño se pode ir pouco a pouco sumando o apoio para que logo a realidade poña cada desexo no seu lugar. O que ensinan e ben, perfectamente coñecedores dos novos tempos, son as direccións que a un bo número de cidadáns lles chaman. É un desexo a alcanzar. Outro galo cantaría se as posibilidades de acceder ao poder estivesen cerca. Isto non deixa de ser o inicio dunha longa marcha que agardamos non remate coma a de Mao. Pero o que si parece claro é que, polo momento, pretenden demostrar que obras son amores. Xa están planificando como distribuír os cartos que sobrarán de conformarse con salarios dignos. Unha medida populista, demagóxica, o que queiran, pero que leva no fondo a mensaxe clara: cumprimos o que prometemos, non seremos coma os Pujol que amasan millóns a costa da política, viviremos dignamente e iremos detrás do faro da igualdade. Atentos, que diría Miguel A. Aguilar.

PUBLICADO EN EL CORREO GALLEGO

COMER A SHAKESPEARE

EN non máis de trinta anos o sistema de aprendizaxe cambiará radicalmente. Ninguén necesitará ler en ningún soporte. Todo poderemos comelo. Si. Comer unha píldora coa información que desexemos e esta correrá polo noso sangue ata apropiarnos dela por completo. Isto é o que predí Nicholas Negroponte e para el non ofrece a menor dúbida, máis, di seguro, fortalecido porque todo canto vén predicindo de dez en dez anos cúmprese ao pé da letra. Se así fose, a píldora de información comida, unha vez no torrente sanguíneo chegaría ao cerebro onde se iría apousentando nos lugares debidos para así quedar dentro de nós. Que guapo, estarán pensando moitos dos meus exalumnos.

Nin que dicir cabe que un servidor non lle nega a predición a Negroponte nin a ninguén. O futuro sempre foi sombra difícil de penetrar e por máis que algúns manexen datos que lles permitan arriscarse, complexo será adiviñar asuntos de tanta transcendencia. Máxime á velocidade coa que está cambiando todo. Certamente é máis ca un milagre ver o que con internet cambiou o mundo en tan poucos anos. Non serei tan escéptico coma para negar categoricamente que algún día poderemos comer a información. En calquera caso, o que si me parece bastante probable é que eu non poida experimentalo, polo que non me vai quedar máis remedio que seguir lendo, en papel ou soporte dixital, aquelo que me apeteza coñecer ou aprender. Pero na hipótese de que tal prodixio se adiantase e chegasen as píldoras moito antes do que Negroponte prognostica, ando a darlle voltas a cal sería a primeira que mercaría. Unha decisión nada banal. Porque supoño que tampouco podería un indixestarse de pastillas do coñecemento sen freo. Algún cólico se produciría se un mete entre peito e lombo a Homero, Virxilio, Platón, Sócrates e Aristóteles pola mañá, e pola tarde Descartes, Hume, Locke, Hobbes e Spinoza. E canto máis non sufrirían aparato dixestivo e veas se ao día seguinte lle empaquetamos un xantar con Tolstoi e Dostoievski, e para cear Proust. Non creo que se puidese pechar ollo acabando o día con Guerra e Paz, Crime e Castigo e En busca do Tempo perdido buscando a un tempo apousento no cerebro. Por iso sospeito que habería que andar con tino, comer moderadamente, co que eu, se hai sorte e dou pillado tal milagre, xa teño decidido que o primeiro que me comerei será a Shakespeare completo. Logo xa iría vendo.

PUBLICADO EN EL CORREO GALLEGO

FILGUEIRA TRINCHADO NA MESA

Á Mesa pola Normalización Lingüística non lle gustou nada que a Real Academia Galega elixise como homenaxeado para o días das próximas Letras Galegas a Filgueira Valderde. O seu descontento susténtase na actividade política durante o franquismo do futuro homenaxeado, chegando a dicir textualmente que «dedicar alegremente o 2015 a unha persoa coa súa traxectoria é un insulto a todas as persoas que nas peores circunstancias imaxinábeis fixeron todo o posíbel para dignificar a lingua galega, pagando mesmo a súa actividade a favor do noso país e da nosa lingua coa prisión, o exilio ou a morte e é xa que logo, un insulto tamén para as persoas que hoxe seguimos a traballar para que a lingua galega recupere os espazos que lle foron roubados». Como ven, palabras maiores. En resume, para a Mesa, Filgueira foi un aniquilador da cultura e lingua galegas. Sen tanta dureza, pero tamén decepcionado pola falta de unanimidade e por lle parecer improcedente, o alcalde Lores coincide en que é un erro a elección do pontevedrés e adianta que institucionalmente xa indicarán se colaboran ou non en tal efeméride.

Que Filgueira foi alcalde de Pontevedra en época franquista é un feito. E que a colaboración con aquel réxime non se pode ocultar, tampouco. Aínda así, é isto razón suficiente para negar o pulo e a vitalidade que regalou á cultura galega? Porque o ‘vello profesor’, ademais de alcalde en época triste, foi animador na mesma época da creación de institucións que rescataron a cultura galega do esquecemento. A Sociedade Arqueolóxica, o Seminario de Estudos Galegos e as súas investigacións sobre a lingua teñen peso de sobra para merecer o seu estudo, recordo e elevación ao Parnaso da cultura galega. Máis aínda para Pontevedra, cidade á que estivo ligado en tódalas facetas culturais e, sobre todo, pola inmenso legado que lle deixou ao ser o máximo impulsor dun tesouro que se cadra, entre fumes de celulosa e fotos á beira de Franco (cantos naquela época non tiveron máis remedio que fotografarse con el de fondo!), non se valora na súa xusta medida: o museo. 

Sen desmerecer toda a erudición e escritos da próxima personalidade das Letras Galegas, paréceme que Galicia e en especial Pontevedra deberían aproveitar este ano para facer aínda máis visible a grande obra por el cimentada. Que unha cidade coma Pontevedra conte cun museo de tal categoría non é doado. Desde os anos corenta ata o oitenta e seis o profesor Filgueira, afianzando o comezado por Casto Sampedro e Álvarez Limeses, apuxou para levantar e mellorar un museo que hoxe, grazas á continuidade que sabe manter o seu discípulo Carlos Valle, é unha envexa para calquera cidade do país do tamaño de Pontevedra. O empeño na procura de mecenas, na colaboración con investigadores e coleccionistas, converte o que parecía un museo provincial nun de carácter universal no que conviven xoias como o Tesouro de Agolada como pequenas pezas exipcias ou romanas. Varios edificios emblemáticos da cidade conteñen unha variedade e riqueza universais que posiblemente non se valoren todo o que merecen. Pois na consolidación deste tesouro, entre outros méritos, puxo o profesor Filgueira Valverde un esforzo impagable, polo que, aínda que só iso fixese, merecería a homenaxe que a Real Academia decidiu dedicarlle o ano próximo. 

Entendo a dificultade que supón aceptar a valía dunha personalidade desta categoría con determinados erros debidos a unhas 

circunstancias históricas moi malas de comprender desde este momento. Pero é un vello problema no que non debemos caer nin deixarnos enredar. Non podemos restar o mérito literario a ‘Viaje al fin de la noche’ porque Céline fose un impresentable en determinados aspecto da súa conduta; a ninguén se lle ocorrería eliminar a Tolstoi da nómina dos autores máis grandes do universo por dedicar os últimos anos da súa vida a unha pseudorrelixión inxenua e aloucada; sería unha bobada desprestixiar ao autor de ‘Los gozos y las sombras’ polas súas necesidades vitais de coquetear co réxime de Franco; ou non digamos anular de entre os mellores escritores do século XX a Álvaro Cunqueiro polo mesmo; ou, en fin, deixar de recoñecer que Borges é un xenio da literatura universal por algunhas manifestacións políticas que non entran dentro do correcto nin do sensato. Esa visión tan absoluta xulgando o pasado dun escritor, pensador ou intelectual nunca empequenecen a grandeza da súa obra. De Heidegger podemos sospeitar o que queiramos sobre os seus tratos co nacionalsocialismo ou co pouco cabaleiro que puido ser con Hanna Arend, pero iso nunca invalidará a súa fina análise filosófica en ‘Tiempo y ser’. De don Xosé Filgueira Valverde poderán manterse as sospeitas que se queiran durante os anos de alcaldía na época franquista, pero ninguén pode dubidar de que é un digno merecedor de ser homenaxeado no día das Letras Galegas. E paréceme desproporcionado como algúns o trinchan sen piedade na súa mesa. 

PUBLICADO EN DIARIO DE PONTEVEDRA

AUGA DE MUNIELLOS

MUNIELLOS

NIN FLORES NIN MEL

NA casa de meus pais tiñan tres covos que producían un mel escuro e saboroso de baixa montaña. As abellas andaban ó néctar de mil flores, eucaliptos e castaños producindo litros suficientes para toda a familia e aínda para regalar. Meu irmán é o apicultor. Polo outono todos colaborabamos na elaboración do mel puro, sen máis arte que protexerte para que as abellas, ao lles encher o covo de fume, non picasen, cotar con coitelo quente a cera dos paneis, derretelo no xiro veloz do bidón e deixalo logo no recipiente de filtrado á beira do lume para, unha vez lenta e naturalmente limpo, transvasalo aos botes no que se gardaba. Hai tres anos dous covos quedaron sen abellas. Este ano o que resistía tamén acabou por quedar baleiro. Agora a cortiza segue á beira do valo en espera de que outras abellas volvan, pero non sabemos cando. Ninguén lle atopa explicación.

O problema da desaparición das abellas é grave. Non só porque se perde o mel senón porque a falta de polinización repercute de maneira seria no equilibrio do medio. Pensábase que esta función poderían suplila abellóns e avespas, pero é que tamén estes faltan. A causa, como soe ocorrer na maioría dos grandes problemas, dise que é debida a múltiples factores, pero por máis que as fábricas químicas conten con medios e expertos para nos convencer do contrario, todo fai pensar que os insecticidas e os herbicidas teñen moito que ver nas causas deste desequilibrio. Tanto Bayer coma Basf insisten en que non é debido aos produtos químicos polo que as abellas sofren este andazo, pero moi estraño parece que en canto o uso ou abuso sulfatado químico aumenta os himenópteros desaparecen. Raro mundo este que avanza con tantos adiantos para eliminar pragas ao tempo que os seus efectos eliminan procesos que dende sempre seguiron o seu curso sen maiores atrancos. Dá a impresión de que nos esforzamos, investigamos, inventamos para mellorar a calidade dos produtos e producir en maior cantidade ao tempo que imos aniquilando procesos naturais que durante séculos nos serviron e nos deron vida. Perigosa este bucle: sulfatamos os campos con química para mellorar e a un tempo matamos o que a natureza por si producía. Desexo que os investigadores descubran canto antes a causa principal desta desfeita, pois coincidirán comigo que mal imos nun mundo onde a este paso quedaremos sen flores e sen mel.

PUBLICADO EN EL CORREO GALLEGO

QUÍMICA PURA

Nos países con alma terrorista, o químico é moi apreciado. Se recordan a propaganda de cada día que se vivía nos tempos anteriores ao ataque a Iraq,  entre os máis crueis e sanguinarios dirixentes de Sadam atopábase varios químicos. Vese que coñecementos desa ciencia colaboraban a conciencia cos mecanismos de cumprimento dos obxectivos ditatoriais. Sen unha manifestación tan evidente, países sen ánimo tan abertamente terrorista, non deixan de apreciar aos seus científicos do terror, entre os que, por suposto, non faltan químicos. E en países imperfectamente democráticos, pero decididos a non permitir o crime, menos o de Estado, tamén abundan os químicos, e arreden, por favor, toda conexión maliciosa entre os primeiros e os últimos. Quero simplemente dicir que non só os que estudan políticas, os expertos en dereito, economía e socioloxía se lanzan á práctica  da cousa pública senón que a cada paso persoas formadas no máis puro método científico abrazan as tarefas de argumentación parlamentaria ou na decisión executiva. Un trío como exemplo extenso e ben coñecido podería ir desde Merkel (aínda que a súa licenciatura é en física, o doutorado fíxoo en química cuántica e o seu actual marido tamén é químico), Rubalcaba (profesor de química orgánica) e a nivel local Antón Louro (aínda que Jabois o retratara como bispo, non deixa de ser profesor de química).  Dos tres só Rubalcaba parece decido a regresar á súa vocación inicial, de Merkel ninguén pode sospeitar que no cumio do poder queira deixalo e polo que a Louro toca, mentres Lores e máis el practiquen ese amor de conveniencia, nada indica que ata as novas eleccións se produzan cambios relevantes. 

Por Rubalcaba nunca disimulei a miña admiración. Certo que o remate non foi o máis glorioso para unha vida política tan intensa, pero aínda así demostrou non ser só un sobrevivente senón un parlamentario e gobernante de máis categoría que algúns que chegaron a presidentes do goberno. Comunicador tan hábil como eficaz, soubo enfrontarse a situacións de dificultade elevada; como parlamentario, tivo épocas – non tampouco esta da despedida-  de verdadeira brillantez e finura igualada por poucos desde que se recuperou a democracia. Nos labores de negociacións sutís gasta sona de ser un experto; como político con visión de Estado ata a Cia llo recoñece, ademais de Rajoy, que, agora na hora da despedida, mostra respecto por quen, como parece obrigado diante dos seareiros, manifestou desdén e lixeiro desprezo, sen chegar ao de Zapatero, pero en idéntica liña. 

Dos méritos que á saída lle irán vindo á cabeza a compañeiros de actividade e xornalistas, para min ningún tan alto como o de fino parlamentario. Escasean. Non digamos nesta lexislatura. Pero desde a restauración da democracia, poucos parlamentarios, por máis que volva a memoria a Roca ou Herrero de Miñón, González ou Guerra, Carrillo, Erkoreka ou Labordeta, a ningún lle escoitei pezas tan ben trazadas nos seus argumentos, tan serenas e fondas, tan temperadas e non exentas de mirada crítica e progresista. Foron intervencións contadas e en diferentes etapas, ao servizo de González ou de Zapatero, pero uns servizos de calidade e coherencia pouco frecuentes. Pero iso queda lonxe. O máis achegado témolo cando colleu os despoxos de Zapatero, tanto no partido coma no electorado, intentando coser unha rede que non estaba para volver ao mar. Na recuperación da fe entre o electorado o fracaso final foi estrepitoso, os datos non enganan. En canto a termar do partido ferido, podería pensarse que o fracaso foi idéntico, mais eu discrepo: resistiu o razoable, abandonou sen forzar o ridículo e dubido que se dimitise antes as cousas pintasen mellor para o desnortado PSOE. O problema deste partido non é precisamente Rubalcaba e se non ao tempo. 

Agora abandona como se debe abandonar: de todo, sen medias tintas, sen ambivalencia. Deixa unha actividade pola que sentiu paixón, á que dedicou grande parte da súa vida para regresar á súa vocación inicial. Non porque abandonase a química durante todos estes anos. O esencial na política, coma no amor, é a química, a pura química de conectar, de mesturar en harmonía, sen esbourar, os elementos distintos, os intereses confrontados, as distintas substancias que mal tratadas poden arder ou causar un grande cataclismo. Rubalcaba non necesitará excesivo reciclaxe para regresar ás súas clases de química orgánica. Coñece ben as novas metodoloxías educativas, está ao tanto do funcionamento da investigación en Europa, e a a súa especialidade básica non é tan cambiante coma para non se dar posto ao día nestes meses de verán. Gastado e queimado na dedicación á química política, regresa á química pura. Creo que os alumnos aos que lles toque, terán sorte.  

PUBLICADO EN DIARIO DE PONTEVEDRA