O GUANXI NON O É TODO

CONTA GAY Talese en Vida de un escritor, que, cando viaxara a China seguindo a unha xogadora de fútbol que fallara o penalti decisivo co que as chinesas perderán a copa do mundo fronte ao equipo de EE UU, lle soprendera a importancia que naquel país tiña contar con guanxi, é dicir, con moitos e bos contactos. Coma se a súa pausada e madurada obra non estivese en grande medida apoiada no guanxi do que el se rodeou dende que rematou a carreira na universidade de Alabama, da facilidade para conectar coas máis importantes figuras do xornalismo da segunda metade do século pasado en Nova York, da súa hablidade para buscar, entrevistar, seguir, conxeniar, calar e ser cómplice das súas fontes e dos modelos que servirían para crear ese novo xornalismo fraguado en datos tan certos coma minuciosos pero contado coa arquitectura dunha ben trazada novela. Agora Talese regresa á actualidade polo próximo libro no que conta unha historia por moito tempo agochada dun hosteleiro obsesionado con espiar a vida segreda dos seus hóspedes. Un caso realmente morboso, non polas anotacións de conduta sexual dos seus clientes, disque máis ricas que todos os estudos Kinsey e de Masters e Johnson xuntos, senón polas repercusións de tipo legal que o seu silencio puidera traer por ocultar un homicidio do que foi testigo mentres se dedicaba á súa paixón por espiar a vida allea. Mais non só agora, dende os primeiros pasos no xornalismo deportivo, o escritor fillo de xastre chegado da Calabria –se cadra por iso a persistencia na súa indumentaria de figurino impecable–, mostrou unha habilidade especial para buscar as relacións clave no seu obxectivo: escribir libros ben informados e ben tecidos que conseguisen éxito.

En grande medida, a vida son relacións. Non só Talese necesitou de moito guanxi en China para chegar ata a futbolista, súa nai, a familia e amigos, o seu contorno en definitiva, que logo debuxa non só a vida dun individuo senón tamén a dunha comunidade, un inmeso país coas súas ambicións, contradicións, frustraciós e miserias. Calquera na súa profesión, no seu vivir sabe que todo xira arredor das relacións. A boa vida, a mala, os negocios, o ocio, o saudable, o pernicioso, a prosperidade, o fracaso, todo depende da facilidade, empeño e convicción que demostres en aproveitar as relacións. E para que, claro. Richard Sennett, ese músico que alcanzou a fama como sociólogo, insiste en que o obstáculo maior para que non funcionen os ascensores sociais é a rede de relacións. Por máis que se esforce ou conte cunha intelixencia privilexiada, aquel que parte dunha posición inferior sempre padecerá duha esixencia superior debido á súa peor rede de relacións, axenda de contactos, como se prefire dicir hoxe. Existen actividades máis solitarias e dun maior peso na concentración e soidade. Pero aínda estas, se non atopan caneiro polo que empatar as augas da creación coas da transmisión, quedarán ignoradas, perdidas.

Coas redes sociais nacidas a partir da explosión de internet, as relacións e axenda están sufrindo unha transformación revolucionaria. Pero non se debería prestar a confusión. Moito do que algúns consideran rede de relacións non son tal. Só un expositor á vista do mundo e dos intereses comerciais. Unha maneira de confundir amigos con seguidores, relacións con exposición. Sen negar a porta que se abre neste novo mundo, non me cabe dúbida que as verdadeiras e frutíferas relacións seguirán conseguíndose mirando aos ollos, escoitando, compartindo menú e mantel. Sobre todo compartindo a comida. Talese é un grande amante dos restaurantes. Houbo un edificio –o número 206 Este da rúa 63 en Nova York– que o obsesionou pola continuidade no fracaso de canto restaurante alí se asentou. Fíxolle un seguimento dende que o coñeceu e non houbo cociña nin inversor que alí prosperase. Nin italianos, nin exmulleres de Trump, nin magníficos cociñeros foron capaces de resistir cun negocio mínimo. Todos acabaron por pechar. E conste que todos, absolutamente todos, arrincaban cunha rede de relacións impresionante. Pero debe ser que hai restaurantes –se cadra polo que cega a bracura dos manteis– que non resisten nin ás mellores relacións da cidade experta en realacións por antonomasia, nin escritores que perduren só gracias aos contactos. Os libros de Talese tivo que escribilos a base de moita información e horas diante da máquina de escribir. Ningúns dos amigos e coñecidos cos que socializou ceando nos mellores restaurantes o fixo por el. Porque con ser esencial contar con moito guanxi, o guanxi non o é todo.

OS PORCOS ENTRAN EN RAZÓN

NON É por ser negativo, pero a realidade é túrzara: no campo galego non queda ninguén, só os vellos que viven como poden coas míseras pensións conformando ese espazo que eu chamo territorio sintrom, no que se resiste mentres a vida dure indo ao médico, á compra e á farmacia de vez en cando. Sei, como non vou saber, que hai declaracións de políticos e Plans de Desarrollo Rural e intentos no DOG por recuperar, conservar e fomentar a vida rural con xente nova, producións novas, experiencias novas. Pero os mozos non volven ao campo a non ser para dar algún paseo se son deportistas ou para pasar unha fin de semana de esmorga nunha casa rural, as ideas novas chegan cando xa están esgotadas noutros lados, e as iniciativas non contan con sufienciente garantía coma para que ninguén se empeñe en traballar coma un burro para perder cartos. Andan arriscados e valerosos recuperadoes tratando de inventar ovos milagreiros, limpos de colesterol, que unha vez comercializados non dan ni o soldo mísero que se están pagando nos servizos; outros inténtano co mel puro, sen contaminantes, oloroso e fabricado en flores e árbores virxes, pero vendido o bote de mel, non dá nin para os traxes de protección das abellas que están morrendo; proban outros coas galiñas e polos de Mos, pero hai polos e ovos a esgalla nos centros comerciais cos que non se pode competir; en fin, trátase agora, a última hora, cado sobran porcos en toda Europa, de recuperar a raza celta, un porco disque sabedor case coma o Ibérico.

Sei, como non vou saber, que hai declaracións de políticos e Plans de Desarrollo Rural e intentos no DOG por recuperar, conservar e fomentar a vida rural con xente nova, producións novas, experiencias novas

Coñezo a un par destes valerosos - non se inxenuos- recuperadores do campo galego que se meteron a probar criando porco celta. Para comezar, a burocracia foi implacable. A raza debe de estar perfectamente garantida, non teñan medo. Disque antes de poder realizar o transporte dos animais fixeron falta máis papeis que a algúns deben necesitar para traer mozas do este co pretexto de que as queren meter en conventos de clausara en Compostela. Pero arranxado o papeleo burocrático, perfectamente identificados machos e femias, cos seus pais ben coñecidos, e tamén os avós, os porcos chegaron á terra de leite e mel. Acólleos un souto de foto onde a herba está estrada de castañas . Alí, soltos, os animais gozan e fozan buscando os restos do último outono e corren ceibos en silencio, paz e terra limpa de contaminantes. Un paraíso celta.

O malo é que os machos andan ao que andan - como os homes, que xa saben que só pensamos niso- e lánzanse detrás das femias con furor sexual inaprazable. Nin pastores potentenes, nin cercas ben fundadas son capaces de detelos nos seus anhelos reproductores. O tempo aínda non é dado para o axuntamento e os porcos erotizados volven tolos aos intrépidos emprendedores, con que aí os teñen pelexando día e noite detrás dos porcos saídos para que non empreñen ás femias antes do que se debe, son aínda moi noviñas.

Se a isto lle unimos que as castañas e os produtos propios non dan para que os animaliños medren o que deben, polo tanto, botar man do pienso que se paga a prezo de ouro, xa andan os arriscados emprendedores e recuperadores do campo galego facendo contas de como lles saíra o quilo de porco celta unha vez cheguen ao peso polo que se pode vender. Pero como son xente voluntariosa, inquebrantable, resistentes á frustración, aí seguen pelexando con chuvia e frío, para que os porcos saian adiante. Van coidados con tanto mimo e tantas atencións que deberían pagarse a prezo de caviar. Veremos en que dá o conto.

De momento, menos mal, por unha chamada teléfonica de non hai moito aos ilusos recuperadores do campo, xa sei que as cousas melloraron un chisco. Os porcos comen ben, non morreu ningún, o sitio gústalles a rabear e afanse que dá gusto. Ata os díscolos machos famentos sexuais reduciron as súas ansias - capáronos- e entraron en razón: andan tranquilos coa piara e reprímense como é debido sen andar coma loucos destrozando todo por un pracer institivo efémero. O malo é que aquí entran en razón ata os porcos pero non os que deben entrar, e con isto non entendan que suxiro que a algúns habería que capalos...

EU NON FIRMO NADA

ANDAN ALGÚNS científicos –descoñezo se cos pés na terra ou revolucionados en exceso– anunciando que arrededor do 2045 xa estaremos máis cerca da inmortalidade. Así, o venezolano José Luís Cordeiro, nunha entrevista con Gabilando, anunciou que, grazas á nanotecnoloxía, cognotecnoloxía, biotecnoloxía e á infotecnoloxía, en poucos anos estaremos en condicións de previr, curar e retardar ata o impensable a morte. E insiste en que non é ciencia ficción, senón un adianto do que o futuro nos depara. A min seguro que non me pillan eses avances, pero ha de dar gusto ver, para cando chegue esta situación anunciada, como reaccionarán as xeracións máis vellas que teñan que adaptarse ao cambio. Porque é certo que a revolución do coñecemento e da información que estamos vivindo nos últimos cincuenta anos é espectacular e digna de asombro, pero o que nos agarda parece realmente romper a esencia de séculos de convicción e pensamento. Próteses máxicas remediaran os fallos mecánicos, o xenoma diranos o cáncro que nos agarda para previlo con moita antelación, órganos novos do trinque, coma pezas que se repoñen nun automóbil, deixarannos pulmóns, fígado ou corazón completamente novo, substancias milagreiras aliviarannos de toda dor e mal aínda non ben asome polo hourizonte. E, por se fose pouco, a nosa linguaxe, peza fundamental de transmisión de cultura, de pensamento, de comprensión da realidade, quedará anticuada, será unha maneira lenta e caduca de nos comunicar, pois de cerebro a cerebro, directamente, poderemos conectarnos e sabernos sen necsidade de palabras. En fin, que non sei se isto último me gustaría moito, pero, como dixen, estou libre de chegar a velo, o que non deixa de ser un certo consolo.

Vaian coa velocidade que vaian as prediccións, o que si está comprobado é que, pasados uns anos, aqueles que desapareceron, se puidesen volver á vida, non recoñecerían nada deste mundo. Máis nunhas etapas da historia ca noutras. Certamente houbo periodos bastante longos nos que alguén podería regresar sen levar excesivas sopresas, adaptándose inmediatamente, pero dende finais do século XIII, calquera que tivese a posibilidade de regresar a este mundo quedaría completamente anonadado. Non digamos no último século. Non habería fantasía que puidese adiviñar os cambios de vértixe que se produciron. Pensen, como consecuencia, o que pode ser dentro de cincuenta anos para quen desapareza hoxe. Incrible.

Eu non firmo nada porque o que ha de vir ninguén o sabe, que chegue a morte cando queira polo seu pé

Falando cun amigo que tamén anda tratando de distraerse da incertume que supón saberse cun mal que avanza con fera capacidade destrutiva, dicíame, por ser experto en medicina, que o máis curioso do padecemento é que, en dous ou tres anos, isto que nos quere vencer, podería dominarse coma algo banal. Enfermidades que hoxe chegan a un punto no que a ciencia baixa os brazos e acepta que non dá feito máis, é probable que en tempo menor do que pensamos, poida curarse coma con faciliade. Así avanza a ciencia, así os homes, de momento mortais, non a damos seguido, e, se cadra polos pelos, ímonos antes de que nos puidese curar.

Agora entendo ben o razoamento de meu pai. A dous meses de cumprir os 90, estando de charla cuns amigos, comentando a grande melloría que o renovou no último ano, un atreveuse a tentalo: "Estou seguro que así e todo, estando o ben que estás e co que levas vivido, se alguén tivese poder para ofrecerche con garantías que seguías tres anos máis nestas condicións e morrías, firmabas". Meu pai reflexionou unha miga, tranquilo, mirouno directamente aos ollos e respondeu: "Pois non, e dirás que son soberbio, pero non, eu non firmo nada; tal e como están os mundos e cos avances que a cada día se ven, eu non firmo nada porque o que ha de vir ninguén o sabe , que chegue a morte cando queira pero polo seu pé; quen che di que nestes anos non aparece algún medicamento que fai máis levadeiro ser vello?" Visto así... Eu, polo que poida ser, tampouco penso firmar nada.

O CAMIÑO DO REFERENDO

OS nacionalistas cataláns apuraron a situación ata tal punto que se cadra non queda outra: botar man dun referendo. As circunstancias quixeron que unha cantidade moi elevada de cidadáns (deixemos de lado que sexa menor ou maior que os non independentistas, é o suficientemente grande coma para xerar un problema), por métodos pacíficos, desexe independizarse. Iso non ten fácil solución. Dende logo, pechando os ollos e agardando a que se pudra ou se solucione por silencio administrativo, é dunha inxenuidade pasmosa. Cada vez medrará máis e cheirará peor. Algo cómpre facer. 

Podemos podería ser un enganche para unha posible solución se non partise da inxenuidade de lles conceder aos nacionalistas a súa petición de principio. A fórmula que talvez podería avanzar na liña de solución fundamentaríase nun acordo firme dos partidos principais (PP, PSOE e Ciudadanos, moito mellor se contasen con Podemos) que establecese na constitución as regras e condicións para que se poida celebrar un referendo nunha comunidade. Porque un referendo non se pode realizar porque si, deben previamente acordarse uns cantos principios claros e contundentes: Cal é a pregunta e o seu obxecto; cales son as opcións; igualmente as consecuencias, o Estado debe aclarar que se derivaría de independizarse (ningún divorcio sae gratis) e o votante ha saber que lle agarda se sae si ou non da maneira máis obxectiva; e, por suposto, cal é o umbral da vitoria (non pode ser que se acepte un 49 ou 50% nunha decisión de tal importancia) e cada canto tempo se pode realizar a consulta (non vale tampouco convocalo cada ano ata que o resultado me favoreza).

Todos estes puntos ben estudados e establecidos deberían someterse ao referendo principal: a todos os españois. E se esas condicións para celebralo nas comunidades que o solicitasen foran aceptadas inicialmente por todos os españois, entón si tería sentido chegar a onde queren chegar os nacionalistas.

Pero só así, aténdose ao pé da letra ao lexislado e refrendado polo “demos” único que agora existe (os cidadáns de España), unha comunidade podería acollerse a eso que a Constitución aprobou, e en tal caso, nada habería que obxectar. E se cadra non queda outro camiño: deixarse de lerias, negociar e realizar un primeiro e fundacional referendo que podería dar pé a outro que solucionase dunha vez a martavela da chantaxe nacionalista. 

PSICOFÁRMACOS INNECESARIOS

O PSIQUIATRA Allen Frances defende con sensatez a necesidade de rebaixar o exceso de diagnósticos e tratamentos psicofarmacolóxicos e acomodarnos á vida. Non denuncia que os laboratorios farmacéuticos presionen directamente sobre quen eleboran a biblia da psiquiatría (o DSM), pero si indirectamente e sobre todo no consumidor e os médicos de atención primaria.

El mesmo participou na elaboración desa biblia pero volveuse crítico ao observar que poderían diagnosticalo de catro ou cinco enfermidades con só abrir o gran libro dos males mentais. Existe unha serie de mal catalogadas enfermidades nas que caemos practicamente todos e que debemos resolver con relacións personais, resistencia e tempo. Medicalizar o estrés da vida cotidiá tratándoo de transtorno mental favorece aos grandes laboratorios pero non tanto a que vivamos mellor.

Existe segundo Allen un grande paradoxo: están máis medicalizados e investígase máis para os tratamentos de enfermidades dubidosas, das que probablemente habería que curar con tempo, familia, amigos e resistencia que para as enfermidades mentalmente graves. Para as graves cómpre máis investigación, as persoas necesitan realmente substancias que os aliven, e, ademais, é onde os riscos dos psicofármacos compensan. Non así nas enfermidades menores, onde case sempre os efectos secundarios superan os beneficios que se buscan. As enfermidades fronteirizas, as leves, aquelas que non deixan de ser na maioría dos casos condutas normais, reciben grande atención dada a gran cantidade de consumidores potenciais.

O círculo de motivación aparece claro: establécese un diagnóstico en base a uns síntomas, créanse fármacos para atacar o mal e o que non deixan de ser reaccións normais acaban por ser susceptibles de tratamento con drogas. O paciente agárrase a esa medida de salvación, esíxelle ao médico de cabeceira que lle prescriba remedios, e este, cunha media de sete minutos de atención por paciente, vese na obriga de facer un diagnóstico e prescribir un fármaco para que o cliente saia satisfeito da consulta.

Velaí o paradoxo: os grandes laboratorios céntranse máis nas persoas que non necesitarían psicofármacos e menos nas que realmente o necesitan, aquelas ás que nin a vida nin os placebos ni o tempo curan.

NON TODO É ESFORZO

MENSAXES elaboradas con medias verdades penetran no noso entendemento cotiá coma quen non quere a cousa e convertémolas en verdades indiscutibles. Ese orballo idiolóxico que vai calando ata os ósos fainos crédulos sen captar as arestas ou sombras dunha realidade. Tal é o caso da importancia do esforzo. Sería ridículo negar a necesidade e valor do esforzo persoal, a constancia e resistencia para a consecución de fins. Calquera persoa que persiga algún obxectivo non poderá escapar desa intensidade que supón concentrarse e dedicarse con fe e tenacidade sobre aquelo que se ansía.

É, sen dúbida, cualidade que se debe inculcar nas primeiras etapas da educación infantil e que proporciona medios extraordinarios para alcanzar metas, ademais de lle dar a quen a posúe a inmesa alegría que trae sempre consigo aquelo que se logra a base de traballo e tesón. Cae polo seu propio peso, polo tanto, que aquelas persoas que destacan pola súa capacidade de esforzo merecen aprobación e son dignas de ser emuladas.

Isto, sen embargo, non xustifica a elevación de absoluto esta cualidade chegando á conclusión de que os que non progresan, non conseguen obxectivos ou non teñen éxito (palabra enormemente tramposa) na vida é a causa da súa falta de esforzo, por puros lacazáns. Esta visión ideolóxica tan propia dos triunfadores esquece unha serie de variables tan importantes coma o esforzo á hora de alcanzar determinadas metas na vida. Cheira a estupidez ou interese descarado crer que todo é únicamente debido ao esforzo. Ninguén é froito do seu único esforzo.

Esta conclusión sesgada só lles interesa aos ricos, para eles só o seu esforzo, a súa intelixencia, a súa categoría é causa da súa situación de privilexio. Os demais, pobres, por preguiceiros, curtos de miras, frouxos de ánimo, non dan máis, por iso cada quen está onde se merece. Un sesgo tan interesado e falaz que pretenden sexa verdade absoluta para culpar aos sen éxito, lavarse as mans e xustificar que nada debe cambiar. Esta ideoloxía tan apreciada nos EEUU é tramposa de raíz. Un exemplo: os miles de soldados que regresan das guerras (Vietnam, Irak) tolleitos, deprimidos, enganchados ás drogas, acaban en moitos casos na pobreza e na marxinación. É isto debido á súa falta de esforzo? Esforzáronse máis os intelixentes, guapos e afortunados herdeiros que agardaron nas cafeterías sofisticadas de Manhattan realizando negocios de mal ulido tomando un martini seco?

BABAS DE TENRURA

LEVAMOS enredando un bo anaco. Non cansa. Mira, trata de apreixar, inventa sons, experimenta cos dedos na boca. Apreixa coa man o axóuxere que eleva e move en tódalas direccións. Ri satisfeita. Para unha miga, asombrada primeiro, despois coma se avaliase a potencia da que é capaz. Agora espernexa con velocidade, con enerxía. Queda entusiasmada de tanta vitalidade ao espernexar. Móvese na tumbona coma para demostrar que é capaz de erguerse, non pode, pero non se irrita. Ri. Outra vez axita o axóuxere coma se estivese encargada de anunciar a festa que nos agarda. Babexa. Ensina a lingua.

Continúa experimentando sons que repite orgullosa: be, be, be, eh, eh, be, eh, ah, ah, ah. Non para coa súa actividade que me esixe atención plena. Fágolle carantoñas que a fixan concentrada no meu rostro. Reproduzo muuuu, coma se fose vaca, oinc, coma un porquiño, guau, guau, coma un cadeliño, beeee, coma unha ovella. Atende seria. Repito beeee e ri. Tira o axóuxere ao chan. Devólvollo. Volve a tiralo. Recólloo e tírao varias veces. Canso pregúntolle se quere vir para o colo. Non fai falla que me responda, ao achegarme fai por se erguer cara a min.

Abrazada, ben pegadiña a súa cara á miña, experimento ese ulido co que só os bebés nos embriagan, acariño a súa caluga cuberta dunha peluxe dourada, séntoa cómoda sobre os meus xeonllos para que me mire e rir xuntos. Quere explorar a miña cara coa súa manciña. Achégolla e agancha do nariz, tira del, examínao metendo os seus dedos polas ventás, rabuñando un pouco coas súas uñas afiadas e tenras. Saca un anaco da súa lingua. Saco eu a miña e fágoa rabear porque agóchoa cando ma quere coller coa man. Así varias veces. Tenlle mérito e ri e mete a man na miña boca para buscar esa lingua que desapareceu.

Déixome caer no sofá e póñoa enriba de min. Escala ata se colocar sobre a miña cara e entón comeza a festa: agancha unha orella e tira, rabuña, volve a tirar; outra vez explora o nariz; mete os dedos nos meus ollos; deixa caer a súa boca enriba da miña cara e bábame, cóbreme de bicos de baba, canta coa súa voz primeira un ahahahah de contento do que non se farta mentres me sente rir a escachar louco de felicidade, exultante, ata que a elevo tanto como dan os meus brazos, fágoa descender outra vez sobre min para acariñala e bicala enchido de ledicia. E mentres a acariño todo babado, acordo o que escribira Kawabata: ao tocar a pel suave da nena as mans e os dedos enchéronselle de amor.